Nederlanders hebben blinde vlek voor victim blaming

Op de Europese Dag van het Slachtoffer presenteert Slachtofferhulp Nederland de resultaten van een representatief onderzoek naar victim blaming in Nederland. De uitkomst is confronterend: Nederlanders hebben een blinde vlek voor hun eigen gedrag. De meeste Nederlanders (65%) kennen de term en denken zelf empathisch te reageren op slachtoffers. Toch ervaart 1 op de 5 slachtoffers dat hen (deels) de schuld wordt gegeven voor wat hen is overkomen. Mensen verwachten vooral dat anderen aan victim blaming doen en niet zijzelf.
Bestuursvoorzitter van Slachtofferhulp Nederland Rosa Jansen: “Dat is precies de blinde vlek die herstel in de weg staat. Victim blaming gebeurt meestal niet uit kwade wil, maar uit ongemak, onwetendheid of de behoefte om voor jezelf grip te houden op een schokkende en moeilijk te bevatten gebeurtenis, die je het liefst buiten jezelf houdt.”

Belangrijkste resultaten van het onderzoek (februari 2026):
•    De meeste Nederlanders denken zelf empathisch te reageren, terwijl 1 op de 5 slachtoffers toch victim blaming ervaart.
•    Van de slachtoffers die te maken hebben gekregen met victim blaming, geven 7 op de 10 aan dit bij familie of vrienden te hebben ervaren. De veronderstelde veilige haven blijkt de plek waar slachtoffers zich het meest geoordeeld voelen.
•    Mannen en 55-plussers leggen de schuld vaker bij slachtoffers dan vrouwen en jongeren.
•    Slachtoffers erkennen vaker dat ze zelf aan victim blaming doen dan niet-slachtoffers: wie victim blaming meemaakt, herkent het ook bij zichzelf.
•    Hoe een gebeurtenis wordt verteld, bepaalt hoe we naar het slachtoffer kijken. Zelfs één woord kan bepalen of je een slachtoffer de schuld geeft.

Victim blaming: een tweede klap 

Uit dit onderzoek blijkt dat slachtoffers oordelende vragen en opmerkingen ervaren als een tweede klap, boven op het misdrijf. Slachtoffers kunnen gaan geloven dat het aan hen lag en stoppen met praten over wat hen is overkomen. Hierdoor kunnen zij vertrouwen verliezen in anderen en in isolement raken. Negatieve opmerkingen kunnen gevoelens van schuld en schaamte versterken.
Naast reacties in de eigen kring zien we ook online veel oordelende opmerkingen. Slachtoffers krijgen via sociale media soms tientallen of zelfs honderden reacties van bekenden én onbekenden wanneer hen iets is overkomen.
Ook Sylvia (58), slachtoffer van datingfraude, ervoer dat: “Zulke reacties kunnen ervoor zorgen dat slachtoffers hun verhaal niet meer durven te delen, terwijl het juist heel fijn kan zijn om er met mensen over te praten. Je woorden doen ertoe.”   

Oordeel uit, aandacht aan

Op deze Europese Dag van het Slachtoffer vraagt Slachtofferhulp Nederland samen met het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Openbaar Ministerie, Perspectief Herstelbemiddeling, Schadefonds Geweldsmisdrijven, het CJIB, de reclassering, de politie en Fonds Slachtofferhulp nadrukkelijk aandacht voor de impact van onze woorden. Steun begint dichtbij. Door je oordeel uit te zetten en eerst te luisteren, kan de omgeving bijdragen aan herstel in plaats van het te belemmeren.

Voor meer informatie en het volledige onderzoek: https://www.slachtofferhulp.nl/geen-schuld-wel-schuldgevoel/